İçindekiler
- Boşanmada Şirket Hisseleri Doğrudan Bölünür Mü?
- Şirketin Kuruluş Tarihine Göre Paylaşım (Evlilik Öncesi vs. Sonrası)
- Limited (Ltd.) ve Anonim (A.Ş.) Şirketlerde Değerlendirme Farkları
- Şirketin Değeri Nasıl Belirlenir? (Bilirkişi Süreci)
- Şirket Üzerinden Mal Kaçırma Taktikleri ve Alınacak Tedbirler
- Sıkça Sorulan Sorular
Boşanma sürecinde en çekişmeli ve karmaşık hukuki alanların başında ticari varlıkların, özellikle de şirket hisselerinin paylaştırılması gelir. Birçok kişi, gayrimenkul veya araç gibi fiziksel malların paylaşımına aşina olsa da, işin içine bir şirketin bilançosu, hisse senedi değerleri, marka değeri (goodwill) ve gelecekteki potansiyel karları girdiğinde durum son derece teknik bir hal alır. Mal rejimi tasfiyesi davası kapsamında şirket hisselerinin akıbetinin doğru belirlenmemesi, taraflardan birinin ömür boyu sürecek ağır bir finansal kayıp yaşamasına neden olabilir.
Boşanmada Şirket Hisseleri Doğrudan Bölünür Mü?
Halk arasında bilinen en büyük yanlışlardan biri, boşanma sonrasında eşlerden birine ait şirket hisselerinin %50'sinin doğrudan diğer eşin üstüne geçirileceği inancıdır. Türk Medeni Kanunu'na ve Ticaret Kanunu'na göre, şirket hisseleri aynen paylaşılamaz. Yani mahkeme, kocası %100 oranında bir Limited Şirket sahibi olan kadına, "Şirketin %50 hissesi artık senindir" demez.
Bunun yerine uygulanan sistem Edinilmiş Mallara Katılma Alacağıdır (Nispi Alacak). Mahkeme, evlilik süresince şirkette yaratılan veya şirketin kuruluşundan kaynaklanan maddi değeri hesaplar ve hisse sahibi olmayan eşe, bu değerin yarısının "nakit" (para) olarak ödenmesine hükmeder. Böylece şirketin ticari faaliyeti, ortaklık yapısı ve karar alma mekanizması bozulmazken, diğer eşin maddi hakkı nakit olarak güvence altına alınmış olur.
Şirketin Kuruluş Tarihine Göre Paylaşım
Bir şirket hissesinin paylaşıma (tasfiyeye) dahil edilip edilmeyeceği, büyük ölçüde hissenin ne zaman ve hangi kaynakla edinildiğine bağlıdır.
Kuruluş Tarihine Göre Şirket Hisselerinin Statüsü
Türk Medeni Kanunu Madde 219 ve 220 Kapsamında
Evlilik İçinde Kurulan Şirketler
Evlilik tarihinden sonra eşlerden birinin emeği veya ortak birikimlerle kurulan ya da satın alınan şirket hisseleri edinilmiş mal sayılır. Boşanma anında tespit edilen güncel değerin tam %50'si diğer eşin hakkıdır.
Evlilikten Önce Kurulan Şirketler
Evlilikten önce kurulan şirketler kural olarak kişisel maldır ve paylaşıma girmez. ANCAK, bu şirketin evlilik süresince artan değeri, sağladığı karlar veya evlilik içindeki gelirlerle yapılan sermaye artırımları edinilmiş mal kabul edilir ve bu "artış" paylaştırılır.
Miras Yoluyla Kalan Şirket Hisseleri
Eşlerden birine anne/babasından miras kalan veya bağışlanan şirket hisseleri tamamen kişisel maldır. Şirketin ana sermayesi asla bölünemez. Fakat bu şirketten elde edilen ve harcanmayan temettüler (kar payları) edinilmiş mal sayılabilir.
Limited (Ltd.) ve Anonim (A.Ş.) Şirketlerde Değerlendirme Farkları
Hukukumuzda sermaye şirketleri temel olarak Limited ve Anonim Şirket olarak ikiye ayrılır. Boşanma davalarında hisselerin tespiti açısından bu iki tür arasında ciddi uygulama farklılıkları vardır.
- Limited Şirket (Ltd. Şti.): Limited şirketlerde ortaklık yapısı şahsidir ve tüm hisse oranları ile devir işlemleri Ticaret Sicil Gazetesi'nde aleni olarak yayınlanır. Bu nedenle hisselerin tespiti, kimin ne kadar pay sahibi olduğunun bulunması çok daha kolaydır.
- Anonim Şirket (A.Ş.): Anonim şirketlerde, özellikle hisse senetleri hamiline yazılı olarak bastırılmışsa, pay defterine kayıt zorunluluğu olmadığından hisse sahibinin ispatı son derece zorlaşır. Borsaya kote (halka açık) şirketlerde MKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu) üzerinden eşin hisseleri tespit edilebilirken, kapalı tip aile tipi anonim şirketlerde hisseleri gizlemek çok daha kolaydır. Bu durumlarda şirket genel kurul toplantı tutanakları ve kar payı dağıtım makbuzları titizlikle incelenmelidir.
Şirketin Değeri Nasıl Belirlenir? (Bilirkişi Süreci)
Eşinizin bir şirketteki hisse değerini talep ettiğinizde, mahkeme şirketin sadece banka hesabındaki paraya veya ofisteki bilgisayarlarına bakmaz. Gerçek değerin ortaya çıkması için uzman Mali Müşavir ve Ticaret Hukuku uzmanlarından oluşan bir bilirkişi heyeti atanır. Çağlayan Adliyesi ve diğer aile mahkemelerindeki tecrübelerimize göre bu heyet şu kriterleri hesaplar:
1. Maddi Varlıklar: Şirket adına kayıtlı gayrimenkuller, araç filosu, makineler, demirbaşlar ve bankadaki nakit varlıklar.
2. Maddi Olmayan Varlıklar: Marka değeri, patentler, müşteri portföyü (şerefiye/goodwill) ve lisans hakları.
3. Karlılık: Şirketin geçmiş yıllara ait vergi levhaları, karlılık oranları ve gelecekteki tahmini kazanç kapasitesi.
4. Borçlar: Şirketin vergi dairesine, SGK'ya, bankalara ve piyasaya olan resmi borçları pasif olarak düşülür.
Buradaki en büyük zorluk "çifte defter" tutulması veya gelirlerin gayri resmi olarak (elden) tahsil edilmesidir. Eğer şirketin vergi beyannamelerindeki değeri piyasa gerçekleriyle uyuşmuyorsa, uzman avukatınızın bu durumu mahkemede özel denetim talepleriyle ispat etmesi şarttır.
Şirket Üzerinden Mal Kaçırma Taktikleri ve Alınacak Tedbirler
Boşanma sürecinin yaklaştığını hisseden eşlerin başvurduğu ilk yöntemlerden biri, şirket hisselerini ve şirketin içini boşaltmaktır. Şirket varlıklarını eşten kaçırmak amacıyla yapılan bu işlemler, hukuki mücadelede en çok savaştığımız cephedir.
Sık Kullanılan Mal Kaçırma Taktikleri:
- Muvazaalı Hisse Devri: Şirket hisselerinin gerçekte hiçbir bedel alınmadan kağıt üzerinde güvendiği bir arkadaşına, kardeşine veya çalışanına devredilmesi.
- İçi Boşaltılmış Şirket: Şirket hisselerini devretmek yerine, şirketin elindeki değerli gayrimenkul ve araçların alelacele satılması ve paranın nakde çevrilerek gizlenmesi.
- Sahte Borçlanma: Şirketin bilançosunda aslında olmayan, sahte senetlerle veya faturalarla yaratılmış devasa borçlar göstererek şirketin değerinin "eksi" (batık) gibi yansıtılması.
- Maaşlı Çalışan Gösterme: Kendi kurduğu şirketi başkasının üzerine yapıp, kendini asgari ücretli bir çalışan olarak göstermek.
Eşinizin şirket hisselerini veya şirket varlıklarını kaçırdığından şüpheleniyorsanız, derhal boşanma davası ile birlikte (veya sonrasında) mal rejiminin tasfiyesi davası açarak Ticaret Sicili'ne ve hisselere "İhtiyati Tedbir" konulmasını talep etmelisiniz. Eğer hisseler çoktan devredildiyse, bu devir işlemlerinin geçersiz kılınması ve iptal edilmesi için "Tasarrufun İptali" veya "Muvazaa Nedeniyle İptal" davaları açılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Şirket Hisselerinde Hak Kaybı Yaşamayın
Ticari varlıkların tasfiyesi, boşanma hukukunun en yüksek finansal riske sahip alanıdır. Şirket değerinin eksik hesaplanmasını veya malların kaçırılmasını önlemek için profesyonel avukatlık hizmeti alın.